Các đời chúa Nguyễn khởi đầu từ lúc Nguyễn Hoàng mang lại trấn thủ vùng Thuận Hóa, Quảng Nam. Phần lãnh địa của chúa Nguyễn khi đó chỉ kéo dãn dài đến Quảng Nam. Tuy nhiên các đời chúa Nguyễn thông qua khai khẩn đất đai tiến về phía Nam, đã khiến cho lãnh thổ Đại Việt dần dần mở rộng.

Bạn đang xem: Lịch sử các chúa nguyễn

*
(Tranh minh họa: họa sỹ Sỹ Hòa, Báo Bình Phước Online)Năm 1527, Mạc Đăng Dung cướp khu nhà ở Lê lập ra bên Mạc, một vài trung thần với bên Lê chạy quý phái nước nhẵn giềng lánh nạn, chờ thời cơ trở về khôi phục nhà Lê, trong số đó gồm Hữu Vệ Điện chi phí Tướng quân An Thanh Hầu Nguyễn Kim.Nguyễn Kim chạy quý phái Ai Lao (ngày nay nằm trong Lào, gần kề với những tỉnh khu vực miền trung của Việt Nam), được vua Xạ Đẩu góp đỡ, cho mượn đất Sầm Châu để dựng bạn dạng doanh, chiêu mộ quân sỹ. Nguyễn Kim tìm con cháu nhà Lê, sau cùng tìm được hoàng phái Lê Duy Ninh, tôn lên làm vua, hiệu là Lê Trang Tông.Sau khi đánh dẹp nhà Mạc về phương Bắc, vua Lê Trang Tông lên ngôi, phong đến Nguyễn Kim là Thái Sư, Nguyễn Kim cố gắng hết quyền lực. Dưới trướng của Nguyễn Kim có viên tướng tá là Trịnh Kiểm lập được nhiều công lao, chính vì như vậy Nguyễn Kim đưa ra quyết định gả đàn bà của mình cho Trịnh Kiểm.Năm 1545 Nguyễn Kim bị quan Tổng Trấn công ty Mạc là Dương câu chấp trá hàng rồi đầu độc giết thịt chết. Từ bây giờ mọi quyền lực nhà Lê hầu hết lọt vào tay Trịnh Kiểm.

“Hoành sơn độc nhất vô nhị đái, vạn đại dung thân”

Các tướng đơn vị Lê cho rằng người nỗ lực quyền bính đề xuất là nhỏ trưởng của Nguyễn Kim là Nguyễn Uông, chính vì thế việc Trịnh Kiểm ráng quyền bính được xem chỉ là tạm bợ thời, rồi sẽ đề nghị trao quyền lại mang lại Nguyễn Uông.Nguyễn Uông đùng một phát một hôm bị chết không rõ nguyên nhân. Em của Nguyễn Uông là Nguyễn Hoàng (tức nhỏ thứ của Nguyễn Kim) cảm giác không ổn, đề xuất sai tín đồ đến tìm chạm mặt cụ Nguyễn Bỉnh Khiêm xin chỉ dạy.Trạng Trình đáp rằng: “Hoành sơn duy nhất đái, vạn đại dung thân”, nghĩa là “Hoành sơn một dãy, dung thân nghìn đời”.Dãy Hoành Sơn thuộc địa phận Thuận Hóa, cần Nguyễn Hoàng liền dựa vào chị ruột là Ngọc Bảo (tức bà xã Trịnh Kiểm) xin anh rể cho chính mình được trấn thủ ngơi nghỉ Thuận Hóa. Trịnh Kiểm cho rằng Thuận Hóa xa xôi, khu đất đai cằn cỗi, để Nguyễn Hoàng đi đang yên trung tâm hơn không có ai tranh giành với mình nên đồng ý cho Nguyễn Hoàng đi trấn thủ luôn cả vùng đất cực Nam bấy giờ đồng hồ là Thuận Hóa và Quảng Nam, lệ mỗi năm đề xuất nộp thuế là 400 cân nặng bạc, 500 tấm lụa.Tháng 10/1558, Nguyễn Hoàng cùng gia quyến và các binh tướng mạo thân tín trở về phương Nam, dừng chân tại cửa Việt lặng (nay là cửa ngõ Việt). Nguyễn Hoàng đến quân đóng góp trại ở lô Phù Sa, làng Ái Tử, thị xã Đăng Xương (nay thuộc huyện Triệu Phong, thức giấc Quảng Trị).
*
Lãnh thổ Đại Việt khi Nguyễn Hoàng vừa đến trấn thủ Thuận Hóa, lãnh thổ chỉ đến Quảng Nam. (Tranh: )Nơi đây không được khai phá nên hết sức hoang sơ nghèo nàn, là vị trí tụ tập của giặc cỏ và chiếm biển. Đóng quân ngơi nghỉ đây, Nguyễn Hoàng cùng binh sỹ phải đương đầu với cướp cũng tương tự lực lượng quân Chiêm Thành, Chân Lạp.Tuy nhiên điều thuận lợi là các quan địa phương đều mừng đón Nguyễn Hoàng. Tổng trấn Thuận Hóa là Tống Phướng Trị vái chào Nguyễn Hoàng đồng thời dâng lên phiên bản đồ và sổ sách trong xứ. Tín đồ dân nơi đó cũng vui mừng chào đón một vị quan lớn từ ghê thành đến. Nguyễn Hoàng được tôn là chúa Nguyễn.

Xem thêm: Lời Bài Hát Thiếu Nhi Chế - Thơ/Truyện/Bài Hát Chế Vui Về Tuổi Học Sinh


Đánh bại quân Chiêm Thành, khẩn hoang về phía Nam

Nguyễn Hoàng giới thiệu các chế độ khai khẩn, cho tất cả những người nào khai hoang được bao nhiêu thì được thiết lập đất ấy, nhờ nạm mà đất đai cứ từ từ được mở rộng. Công cuộc khai khẩn của Nguyễn Hoàng thành công nhờ sự giúp đỡ của đa số người dưới trướng, nhất là thái phó Nguyễn Ư Dĩ.Năm 1578, Chiêm Thành đưa quân mang đến tiến đánh, Lương Văn Chánh vâng lệnh chúa Nguyễn nỗ lực quân đánh chặn. Sau khi đánh bại quân Chiêm, Lương Chánh Văn chuyển quân tiến vào Hoa Anh tấn công thành An Nghiệp, đây là một một trong những kinh thành lớn lao và bền vững nhất trong lịch sử dân tộc Chăm Pa. Dù nạm quân chúa Nguyễn vẫn hạ được thành, đẩy quân siêng Pa về phía Nam.Năm 1597, Nguyễn Hoàng thuộc 4.000 lưu giữ dân khẩn hoang vùng đất new lấy được từ đèo con quay Mông (bắc Phú Yên) mang lại đèo Cả (bắc Khánh Hòa), nhờ này mà hình thành cần những ngôi làng thứ nhất ở sông Đà Diễn, sông Cái.Năm 1611, quân Chiêm Thành lại khuấy rối vùng biên giới Hoa Anh, chúa Nguyễn cử Văn Phong đánh bại quân Chiêm đôi khi đuổi quân Chiêm Thành về phía phái mạnh đèo Cả, chiếm hữu được vùng khu đất Hoa Anh, thay tên Hoa Anh thành lấp Phú Yên tất cả hai huyện Tuy Hòa với Đồng Xuân.Chúa Nguyễn cũng cử hai tướng Vũ Thì An với Vũ Thì Trung sở hữu Bãi mèo Vàng trên biển khơi Đông (tên hotline của quần đảo Hoàng Sa).
*
(Tranh minh họa: họa sỹ Sỹ Hòa, Báo Bình Phước Online)Năm 1613, chúa Nguyễn Hoàng căn bệnh nặng, biết mình sắp mất tức tốc cho gọi Thụy quận công Nguyễn Phúc Nguyên từ bỏ Quảng phái mạnh về để kế vị và căn dặn: “Nếu Bắc tiến được thì tốt nhất, bằng không đứng vững đất Thuận Quảng cùng mở mang bờ cõi về phía Nam.Đất Thuận Quảng này phía Bắc bao gồm núi Hoành Sơn, sông Linh Giang, phía Nam bao gồm núi Hải Vân cùng Bi Sơn, thiệt là khu đất của người hero dụng võ. Vậy con cần biết yêu quý dân, luyện tập binh sỹ để thiết kế cơ nghiệp muôn đời.”Ông cũng dặn dò những cận thần rằng: “Ta với những ông với mọi người trong nhà cam khổ sẽ lâu, mong mỏi dựng lên nghiệp lớn. Ni ta nhằm gánh nặng trĩu lại cho bé ta, những ông phải cùng lòng góp đỡ, cho thành công nghiệp”.Chúa Nguyễn Hoàng mất, thọ 89 tuổi, ông giữ lại một vùng khu đất cho nhỏ cháu từ đèo Ngang tới núi Đá Bia (Thạch Bi Sơn), ngay sát đèo Cả, phía nam Phú Yên.
*