Lê Thái Tổtên húy là Lê Lợi, là người khởi xướng khởi nghĩa Lam Sơn thành công quân Minh, trở nên vị vua trước tiên của vương vãi triều đơn vị Hậu Lê, triều đại lâu năm nhất trong lịch sử hào hùng Việt Nam.

Bạn đang xem: Lịch sử của lê lợi

Lê Thái Tổ thương hiệu húy là Lê Lợi, là bạn khởi xướng khởi nghĩa Lam Sơn thành công quân Minh, đổi mới vị vua thứ nhất của vương triều đơn vị Hậu Lê, triều đại nhiều năm nhất trong lịch sử vẻ vang Việt nam giới (tính cả Lê sơ với Lê Trung Hưng). Ông sinh vào năm 1385 cùng mất năm 1433, sinh sống ngôi gần 6 năm, lâu 49 tuổi.

Mùa xuân năm Mậu Tuất 1418, Lê Lợi vẫn cùng rất nhiều hào kiệt, bè bạn hướng như Nguyễn Trãi, trằn Nguyên Hãn, Lê Văn An, Lê Sát, lưu Nhân Chú,... Tất cả 50 tướng văn với tướng võ (trong đó tất cả 19 người đã từng có lần kết nghĩa bạn bè nguyện cùng chí hướng với nhau sống hội thề Lũng Nhai, năm 1416), đồng ý phất cờ khởi nghĩa (khởi nghĩa Lam Sơn). Đồng thời ông từ bỏ xưng là Bình Định vương và lôi kéo dân Việt, đồng lòng đứng dậy đánh xua quân xâm lấn Minh cứu vớt nước.

Trong thời hạn đầu, lực lượng của nghĩa quân Lam sơn chỉ có vài ngàn người, lương thực thiếu thốn, thường xuyên chỉ chiến hạ được vài trận bé dại và tốt bị quân Minh tiến công bại. Hoạt động trong thời gian này đa phần ở vùng núi Thanh Hóa. Có thời điểm Lê Lợi và quân Lam Sơn bắt buộc trốn chạy.

Ngoài quân Minh, Lê Lợi và quân Lam tô còn buộc phải đối phó với một thành phần các tù nhân trưởng miền núi tại địa phương theo nhà Minh và quân nước Ai Lao (Lào) bị xúi giục a dua theo. Dù gặp mặt nhiều gian nan, quân Lam tô mấy lần vượt mặt quân Ai Lao. Tuy vậy do lực lượng không đủ mạnh mẽ nên Lê Lợi thường thuộc quân Lam sơn phải ẩn nấp trong rừng núi, nhiều lần phải nạp năng lượng rau củ và măng tre thọ ngày; gồm lần ông nên giết cả voi và trong cả con ngựa đang cưỡi của chính bản thân mình để cho tướng sĩ thuộc ăn.

Theo kế của Nguyễn Chích, năm 1424 Lê Lợi ra quyết định đưa quân vào đồng bằng Nghệ An. Tháng 6 năm 1425, Lê Lợi lại không đúng Đinh Lễ rước quân ra đánh Diễn Châu, quân Minh thua kém chạy về Tây Đô (Thanh Hoá). Lê Lợi một mặt siết vòng vây xung quanh thành nghệ an và Tây Đô, mặt khác sai è cổ Nguyên Hãn, Lê Ngân, Lê Nỗ… đem hơn 1000 quân theo đường đi bộ đường biển tiến vào hóa giải Tân Bình, Thuận Hoá. Vậy nên đến thời điểm cuối năm 1425, cả vùng to lớn từ Tân Bình – Thuận Hóa đến Thanh Hóa vẫn thuộc về nghĩa quân Lam Sơn.

Tháng 9 năm 1426, Lê Lợi phân tách quân cho các tướng làm 3 cánh bắc tiến. Phạm Văn Xảo, Đỗ Bí, Trịnh Khả, Lý Triện ra phía Tây bắc, giữ Nhân Chú, Bùi Bị, Lê Nanh ra phía Đông bắc; Đinh Lễ, Nguyễn Xí tiến trực tiếp ra phía phái mạnh thành Đông Quan. Đinh Lễ, Nguyễn Xí rước quân cho đặt phục binh ở xuất sắc Động, Chúc Động. Nhân biết vương Thông định phân tách dường đột kích Lý Triện, hai tướng bèn tương kế tựu kế dụ Thông vào ổ mai phục giỏi Động. Quân vương Thông thất bại to, trần Hiệp, Lý Lượng với 5 vạn quân bị giết, 1 vạn quân bị bắt sống. Thông cùng các tướng chạy về cố kỉnh thủ sinh hoạt Đông Quan. Lê Lợi được tin win trận tức tốc sai nai lưng Nguyên Hãn, Bùi Bị chia hai tuyến đường thủy bộ tiến ra sát Đông Quan.

Sau khi giảm đứt giảng hoà, Lê Lợi sai các tướng đi xâm chiếm các thành ở bắc bộ như Điêu Diêu (Thị Cầu, Bắc Ninh), Tam Giang (Tam Đái, Phú Thọ), Xương Giang (phủ lạng Thương), Kỳ Ôn, không lâu sau đa số hạ được.

Đầu năm 1427, ông chia quân tiến qua sông Nhị, đóng góp dinh ở người yêu Đề, sai những tướng tấn công thành Đông Quan. Ông để kỷ cơ chế quân đội khôn cùng nghiêm để yên lòng nhân dân. Do đó quân Lam sơn đi đến các nơi rất được lòng dân. Tướng mạo Minh là Thái Phúc nộp thành nghệ an xin hàng. Lê Lợi không nên Thượng thư bộ Lại là nguyễn trãi viết thư dụ đối thủ ở các thành khác ra hàng. Nhân dịp quân Lam đánh vây thành dường như lơi lỏng, quân Minh sinh sống Đông quan lại ra tấn công úp. Lê Triện tử chiến ở từ Liêm, Đinh Lễ với Nguyễn Xí bị bắt ở Thanh Trì. Sau Đinh Lễ bị giết, Nguyễn Xí trốn thoát được.

Cuối năm 1427, vua Minh Tuyên Tông điều viện binh hỗ trợ cứu vương Thông. Nghe tin tất cả viện binh, các tướng mong muốn đánh nhằm hạ cấp thành Đông Quan. Mặc dù nhiên, theo chủ kiến của Nguyễn Trãi, Lê Lợi nhận định rằng đánh thành là hạ sách bởi quân vào thành đông, không thể mang ngay được, ví như bị viện binh hỗ trợ đánh kẹp vào thì nguy; cho nên vì thế ông ra quyết định điều quân lên ngăn đánh viện binh trước để nản lòng đối thủ ở Đông Quan. Ở cửa quan Pha Lũy, các tướng è cổ Lựu, Lê Bôi, Lê Sát, lưu Nhân Chú, Lê Linh, Lê Liệt... Rước 1 vạn quân giỏi nhất mai phục sinh sống ải đưa ra Lăng. Ở quan ải Lê Hoa, những tướng Phạm Văn Xảo, Trịnh Khả, Nguyễn Chích, Lê Khuyển, Lê Tung lợi dụng địa bàn hiểm trở, làm trọng trách kiềm chế đạo quân Mộc Thạnh.

Tháng 10 năm 1427, đạo quân vị Liễu Thăng chỉ đạo gồm 10 vạn quân trường đoản cú Quảng Tây kéo sang. Với phương pháp đánh thông minh, tài giỏi, những tướng lĩnh và nghĩa quân Lam đánh đã lanh lợi nhử Liễu Thăng sa vào trận địa phục kích ngơi nghỉ ải bỏ ra Lăng. Trên sườn núi Mã Yên, Liễu Thăng bị giết chết cùng hàng vạn quân lính. Được tin đạo quân của Liễu Thăng bị nghĩa quân tấn công bại, Liễu Thăng chết, đạo quân viện binh tương hỗ của Mộc Thạnh hoảng hốt rút lui. Chiến dịch diệt viện binh tương hỗ cuối năm 1427 của nghĩa binh Lam tô với chiến thắng Chi Lăng – Xương Giang sẽ chôn vùi hy vọng cuối cùng của quân Minh nghỉ ngơi thành Đông Quan. Vương Thông cần xin giảng hòa rút quân về nước. Tháng chạp, vương vãi Thông rút quân về nước. Các tướng ước ao giết họ nhằm trả thù tội ác đối với người dân trong veo thời gian quốc gia dưới ách đô hộ của triều Minh, Lê Lợi không đống ý vì mong mỏi giữ trung khí hai nước, cung cấp thuyền và ngựa cho quân Minh về.

Xem thêm: Phân Phối Chương Trình Vật Lý 11 (2020, Phân Phối Chương Trình Lí 11 (2020

Lê Lợi sai phố nguyễn trãi thảo bàiBình Ngô đại cáođể báocáo cho thiên hạ biết về việc đánh quân Minh. Đây là áng văn hoa nổi tiếng, rất có giá trị đời Lê, được đánh giá là phiên bản tuyên ngôn chủ quyền thứ nhị của Việt Nam, sau bài bác thơNam quốc tô hà.

Lê Lợi lên ngôi hoàng đế năm 1428, thừa nhận dựng lên vương triều bên Lê. Ông khôi phục quốc hiệu Đại Việt, đóng góp đô ở Thăng Long và thay tên Thăng Long thành Đông Kinh vào khoảng thời gian Thuận Thiên đồ vật hai (1430).

Thời kỳ dựng lại non sông Đại Việt của Lê Lợi thật cực nhọc khăn, bởi hậu trái tận diệt văn hóa truyền thống Việt Nam ở trong phòng Minh trước đó. Những tài liệu, thư tịch, văn học, nghệ thuật và thẩm mỹ bị tàn phá nặng nề; những học đưa và người tài của Đại Việt bị bắt mang lại Trung Quốc,… tuy thế sức nhảy của một nền sang trọng có nền tảng sâu bền là đáng kinh ngạc. Không tính xây dựng ghê tế, nhà Lê còn cần đối phó cùng với bạo loàn trong nước. Năm 1430, Lê Thái Tổ không đúng Thái tử Lê bốn Tề đi dẹp loạn tù trưởng Đèo cát Hãn. Cát Hãn và đàn ông là Đèo mạnh khỏe Vượng ra hàng.

Khi lên ngôi, Lê Thái Tổ đã phân chia nước ra làm tư đạo, ni lại đặt thêm một đạo nữa điện thoại tư vấn là Hải Tây đạo, bao gồm cả Thanh Hóa, Nghệ An, Tân Bình và Thuận Hóa. Trong những đạo, đạo nào cũng có quan Hành khiển để giữ sổ sách về bài toán quân-dân. Còn như những xã-thôn thì cứ xã nào gồm hơn 100 fan trở lên, điện thoại tư vấn là đại xã, đặt ba người thôn quan; xóm nào bao gồm 50 tín đồ trở lên, call là trung xã, đặt hai làng mạc quan; xã nào tất cả 10 người trở lên gọi là tè xã, để một tín đồ xã quan để coi câu hỏi trong xã.

Về câu hỏi học hành, trường quốc tử giám ở khu đất kinh đô để cho con cháu các quan viên và những người dân thường dân có công dụng vào học tập; mở công ty học với đặt thầy dạy nho học tập ở các phủ và những lộ. Rồi lại bắt những quan văn vũ trường đoản cú tứ phẩm trở xuống cần vào thi Minh khiếp khoa, tức thị quan văn thì cần thi kinh sử, quan liêu vũ thì cần thi vũ kinh. Ở những lộ cũng mở khoa thi Minh ghê để cho người ẩn dật ra ứng thí mà lựa chọn lấy nhân tài.

Những tín đồ theo đạo Phật, đạo Lão cũng nên thi kinh khủng những đạo ấy; hễ ai thi đỗ thì mới được gia công sư hoặc làm đạo sĩ, ai thi trượt thì đề nghị về quê có tác dụng ăn.

Về cơ chế pháp, Lê Thái Tổ cho đặt ra bộ luật bắt đầu theo như hình luật ở trong nhà Đường: gồm tội xuy, tội trượng, tội đồ, tội lưu cùng tội tử.

Về khiếp tế, bấy tiếng thường những người không công huân thì lắm ruộng các nương, mà đông đảo kẻ đề nghị đánh đông dẹp bắc, thời gian về không tồn tại đất. Chính vì như thế ông định ra phép quân điền để mang công điền, công thổ mà phân tách cho đều người, từ quan liêu đại thần cho đến những người già yếu đuối cô quả, ai ai cũng có một trong những phần ruộng, khiến cho sự giàu nghèo sinh hoạt trong nước ngoài chênh lệch.

Vua Lê Thái Tổ sinh hoạt ngôi được 5 năm thì qua đời vào ngày 22 mon 8 nhuận âm định kỳ năm 1433, hưởng dương 49 tuổi. Do nhớ công Lê Lai chết ráng cho mình sống núi Chí Linh trước kia, ông dặn lại đời sau nên giỗ Lê Lai trước khi giỗ ông một ngày. Bởi vậy đời sau truyền lại câu: “Hăm kiểu mốt Lê Lai, hăm nhì Lê Lợi”.

Lê Thái Tổ được an táng tại Vĩnh Lăng, Lam Sơn. Thái tử Lê Nguyên Long 11 tuổi lên nối ngôi, tức là vua Lê Thái Tông.

Thụy hiệu vị Lê Thái Tông đặt mang đến ông làThống Thiên Khải Vận Thánh Đức Thần Công Duệ Văn Anh Vũ Khoan Minh Dũng Trí Hoàng Nghĩa Chí Minh Đại Hiếu Cao Hoàng Đế.

*

(Ảnh: công ty bia Vĩnh Lăng, Khu di tích lịch sử Quốc gia đặc trưng Lam Kinh, huyện Thọ Xuân,Thanh Hóa)