Nam Việt là một trong những “tặng phẩm” của sông Cửu Long. Sản phẩm vạn năm ngoái là biển, sông Cửu Long chở phù sa xuống, rồi lần lần mà lại thành đồng ruộng. Thời chi phí chiến, tôi ko nhớ rõ là năm một ngàn chín trăm ba mươi mấy, fan ta đào được những đồng tiền vàng La Mã sống Óc eo (gần chân núi ba Thê), vậy thì vào lúc đầu công nguyên, hải dương vô cho tới Óc eo hoặc cách Óc eo ko bao xa, chỉ vài ba cây số. Hồi đó những núi làm việc Hà Tiên, bố Hòn, Hòn Trẹm cứng cáp còn nằm ngoài biển, lưỡng lự từ cố gắng kỷ trang bị mấy, miền ấy bắt đầu được bồi xong. Ngày nay ai trải qua Ba hòn, còn thấy trên đều núi đá vôi ở gần kề lộ Rạch giá bán – Hà Tiên, gồm có ngấn nước cao hơn nữa mặt đất khoảng chừng một thước. Vậy thì vùng bờ đại dương đó chắc cũng được dâng lên nữa, ngoài hiện tượng lạ được phù sa bồi.

Bạn đang xem: Tóm lược quá trình hình thành trấn hà tiên

*
(Ảnh: fanpage facebook Thú đùa Sách)Dãy núi trường đoản cú Hà Tiên tới Hòn Trẹm ấy hiện giờ nằm ngay cạnh hoặc gần bờ biển, chú ý ra các hòn không tính khơi: hòn Phụ Tử, hòn Heo, hòn Ngang, hòn Một, hòn Phú Quốc… với quay sống lưng lại một cánh đồng bát ngát (xưa là rừng, nay vẫn còn đấy đất phèn), xa xa vài ba chục cây số mới có dãy núi Thất sơn. Vì vậy là Hà Tiên là 1 trong miền hẻo lánh chỗ chân trời góc biển. Trước năm 1930, khi chưa xuất hiện con đường trải đá Rạch giá bán – Hà Tiên thì thị xã ấy gần như là cô lập với những miền tầm thường quanh: ước ao xuống Rạch Giá nên dùng mặt đường biển, mất nửa ngày, mà mong vô Châu Đốc thì đề nghị đi vòng lên biên giới, mượn một con phố trên phần đất Cao Miên.Nó đang cô lập mà lại kì đặc, rất khác một miền như thế nào khác. Thi sĩ Đông hồ nước trong cuốn Văn học tập Hà Tiên (1) sẽ tả nó như sau:“Ở đó (Hà Tiên), kỳ thú thay, như có hầu đủ hết.Có một không nhiều hang sâu rượu cồn hiểm của lạng Sơn. Bao gồm một ít ngọn đá nghịch vơi giữa biển khơi của Hạ Long. Tất cả một không nhiều núi vôi ở Ninh Bình, có một ít thạch thất đánh môn của hương Tích. Tất cả một ít Tây hồ, một ít hương giang. Gồm một ít miếu chiền của Bắc Ninh, lăng tẩm của Thuận Hóa.

Xem thêm: Sách Mãi Mãi Là Bao Xa : Yêu Thì Bất Kể Đúng Sai, Review Tiểu Thuyết Mãi Mãi Là Bao Xa

Bao gồm một không nhiều Đồ Sơn, cửa Tùng, tất cả một không nhiều Nha Trang, Long Hải.Ở đây không có cảnh như thế nào to bự đầy đủ; tại đây chỉ bé dại nhắn, xinh xinh, mà lại cảnh nào cũng có”.Tóm lại, nó là một trong tiểu thiên hà biệt lập, hết sức hợp đến kẻ nào có chí vẫy vùng, muốn nghênh ngang một cõi.

Họ Mạc

Kẻ đó là họ Mạc ở vào cuối thế kỷ XVII.Cũng như trằn Thượng Xuyên cùng Dương Ngạn Địch, Mạc Cửu không chịu nhận độc lập Mãn Thanh, bỏ quê hương mà dắt thủ công xuống miền nam Hải, mà lại Dương với Trần gạnh vào Quảng phái nam (1679) qui phục chúa Nguyễn Phúc Tần, được chúa bỏ vào chiếm đất Đồng Nai cùng Mĩ Tho nhằm tự khiếp lí lấy nhưng lập cần một nơi buôn bán thịnh vượng là tảo lao Phố (Biên Hòa); còn Mạc thì tiến xa hơn, tới địa phận Chân Lạp (cũng điện thoại tư vấn là Giản phố trại) – tức Cao miên, tức Campuchia – vào thời gian 1671 (theo trằn Kinh Hòa vào Hà tiên Mạc thị cầm hệ khảo – Hoa cưng cửng học báo) làm chức “ốc nha”, một chức quan béo Chân Lạp, năm 1700 xin vua Chân lạp ra vỡ hoang miền Banteay Meas, tức với Khảm, new đầu mở sòng bạc, sau qui tụ những người Hoa, Việt, Miên, lập ấp, mở khẩu, thành lập một tiểu quốc, nhưng mà thường bị giặc Xiêm quấy nhiễu, nên năm 1708, nhận sự bảo hộ của chúa Nguyễn Phúc Chu. Mạng cẩn từ đó đổi tên là Hà Tiên, thành một cửa ngõ Chân Lạp mà thuộc về Việt Nam, xuất cảng phần nhiều các sản phẩm Chân Lạp.Nếu chỉ là một hải khẩu thì mặc dù ghe tàu tấp nập, cũng chưa có gì đặc biệt. Điều đáng cho một ngày nay bọn họ nhắc nhở tốt nhất là tiểu quốc đó chỉ trong nửa cầm kỉ đang thành “một văn hiến quốc” trọng điểm một miền hẻo lánh, giống hệt như một váy sen giữa cánh đồng hoang vậy, khiến ai cũng phải ngạc nhiên.Công ấy là dựa vào Mạc Thiên Tích (2), con của Mạc Cửu. Thiên Tích nối nghiệp cha, là đô đốc Hà Tiên năm 1735, thì tức thì năm sau, 1936, thành lập Chiêu Anh các, một tao bầy kiêm một nghĩa thục, gồm thờ Khổng Tử. Ông thân phụ Trung hoa, bà bầu Việt (3), vô cùng đa tài: trị nước, ngoại giao, nuốm quân, quan trọng là tài giỏi văn thơ mà lại rất trọng tiếng Nôm, chiêu mộ được 36 (có sách chép là 32) văn nhân thi sĩ vô Chiêu Anh các (gọi là tam thập lục kiệt), trong các đó sáu vị là bạn Việt, còn chính vậy Trung hoa, người Minh hương, bọn họ từ Thuận, Quảng vô hoặc từ bỏ Gia Định tới, hoặc từ bỏ Quảng Đông, Phúc kiến sang. Thiên Tích làm cho nguyên soái.Theo Trịnh Hoài Đức, họ chế tác được sáu bộ sách gồm cha tập truyện và tía tập thơ. Tía tập truyện này vẫn lạc, còn cha tập thơ thì chắc rằng là:– Tập Hà tiên thập vịnh bao gồm 320 bài bác (4), toàn bằng thơ Hán, mỗi bài do Mạc Thiên Tích thủ xướng, còn những bài kia do các vị vào Chiêu Anh các họa.– Tập Hà tiên thập cảnh khúc vịnh bởi thơ nôm của Mạc Thiên Tích.– Tập Minh Bột di ngư thi thảo tất cả những bài xích thi, phú chữ hán cũng của Thiên Tích.Hai tập trên còn được trọn vẹn, tập cuối chỉ còn sót vài ba bài.Những sáng sủa tác của nhóm Chiêu Anh các nổi tiếng tức thì từ thời đó, cùng Lê Quý Đôn trong tập “Phủ biên tạp lục” (1776) đoạn chép về chúng ta Mạc sinh hoạt trấn Hà Tiên, khen rằng: “Không thể làm sao ở hải ngoại xa xôi không có văn chương”, rồi trong kiến văn tiểu lục lại khen: “văn thơ nhiều bài bác hay lắm”. Có giá trị độc nhất vô nhị là những bài bác thơ cả chữ hán lẫn chữ thời xưa của Mạc Thiên Tích.Ngay những người ngoại quốc cũng nhấn Hà tiên là khu đất văn hiến. Các giáo sĩ trong loại Franciscan bảo:“Trong xứ (Hà Tiên) có miếu bái Khổng Tử mà từ vương (tức Thiên Tích) mang lại dân người nào cũng thờ. Tất cả một bên nghĩa học tập dạy những thanh niên ưu tú, nghèo quan yếu tự túc theo học được. đa số người china sang phía trên mà có khả năng văn học thì mới được mời mang đến đó dạy dỗ học.” (5)Còn sách Văn hiến thông thảo đời Thanh vào thời điểm năm 1747 chép rằng “phong tục (Hà Tiên) trong văn học, mê say thi thơ, có cả một hàn lâm viện nhỏ.” (6)Trong khi ấy đừng nói bỏ ra Gia Định, trong cả ở Thuận Hóa cũng chẳng tất cả một thi lũ nào cả. Sự khiếu nại ấy trái thực không hề xẩy ra trong lịch sử vẻ vang văn học. Ta thử tưởng tượng một đội nhóm người di cư sang 1 nước dù vậy đồng văn nhưng vẫn là lạ, dựng nghiệp ở một nơi hẻo lánh nhất, mà chỉ nửa cố kỉnh kỉ sau, tạo nên nơi kia thành một khu đất văn trang bị nhất vào cõi, góp công vào văn học tập xứ đó bởi chữ của chính bản thân mình và bằng cả thổ ngữ, thì tất cả lạ không chứ!Tiếc gắng nền văn học tập Hà Tiên bừng lên tỏa nắng rực rỡ được bao gồm 31 năm; mang lại năm 1771, Hà Tiên bị quân Xiêm đánh chiếm, Thiên Tích đề nghị chạy về Gia Định. Chiêu Anh các tan rã, sách vở và giấy tờ bị tiêu hủy; năm 1778, Thiên Tích cần trốn kiêng Tây Sơn, qua Xiêm, và 2 năm sau, 1780, ông tuẫn ngày tiết ở đế đô Xiêm; từ đó Hà Tiên cũng cùng họ Mạc mà suy tàn.